Het lijkt alsof het Amerikaanse journaille het zat is. Haast ieder zichzelf respecterend medium heeft na de primaries van afgelopen dinsdag in North Carolina en Indiana Barack Obama tot winnaar uitgeroepen. Vooral het geringe verschil in Indiana (Clinton 51 procent, Obama 49 procent) zou volgens de ‘pundits’ de doorslag hebben gegeven.

Maar nog maar een maand geleden, zo’n beetje vóór de teruggekeerde controverse rondom dominee Jeremiah Wright, stond Obama in de peilingen in Indiana vijf punten voor op Clinton. Obama heeft het in die staat dus in feite aanzienlijk slechter gedaan dan vooraf was voorzien. Zeker als je in ogenschouw neemt dat hij normaal gesproken in de peilingen omhoog schiet vanaf het moment dat hij in een betreffende staat campagne gaat voeren en kiezers dus de kans krijgen dit fenomeen van dichtbij mee te maken.

The Jed Report, een Obama-gezind blog, laat echter zien dat de senator uit Illinois in Indiana niet alleen tegen Hillary Clinton strijd voerde, maar ook tegen ziekende Republikeinen. John McCain is zeker van de Republikeinse nominatie, dus voor Republikeinse kiezers had het weinig zin afgelopen dinsdag naar de stembus te gaan. Maar omdat de Democraten in Indiana een ‘open primary’ georganiseerd hadden, konden ook Republikeinen meestemmen en zo de Democratische race nog een beetje oppoken. De conservatieve radiopresentator Rush Limbaugh had hiertoe opgeroepen.

Wie de cijfers van de exit polls van afgelopen dinsdag goed bekijkt, zou kunnen concluderen dat 83.000 McCain-kiezers voor Hillary Clinton hebben gestemd, schrijft The Jed Report. En 27.500 McCain-supporters hebben Obama gesteund. Het verschil tussen beide kandidaten was dinsdag 14.000 stemmen.

Als Obama Indiana gewonnen zou hebben, dan zou het verhaal voor Clinton echt uit zijn geweest. Maar dankzij Limbaugh’s ‘Operation Chaos’ kan ze nog even doorgaan en het Democratische straatgevecht rekken tot mogelijk begin juni, terwijl John McCain inmiddels alle tijd heeft zich als staatsman te profileren.

Morgen West Virginia. Daar zal Hillary waarschijnlijk wel winnen. Mede dankzij de Republikeinen? Dat is opnieuw mogelijk, maar deze keer hadden ze zich dan wel al een paar weken geleden moeten registreren als onafhankelijke kiezers. Open primaries als in Indiana krijgen we niet meer.

PV

Nou ja, eigenlijk niet vakantie. Ik ben even buiten Amerika – op reis om materiaal te verzamelen voor een in september te verschijnen boek. Daarom pas na 9 april weer updates. Volg de cijfers ondertussen op www.realclearpolitics.com. Interessant: McCain lijkt nu ook volgens de peilingen zowel van Obama als van Clinton te winnen, in november. Ik heb het hier al eerder geschreven: het moet raar lopen als hij niet in januari 2009 president wordt. Wel nog even afwachten wie zijn running mate wordt. Vanwege McCains hoge leeftijd moet dat iemand zijn aan wie de Amerikanen in geval van nood het WItte Huis willen toevertrouwen. Dat is niet Mike Huckabee, lijkt me.

PV, vanuit Kigali.

Naarmate de campagne in Pennsylvania steeds agressiever wordt, neemt het aantal belangrijke endorsements toe. Vorige week hadden we voormalig presidentskandidaat Bill Richardson die zijn steun voor Obama uitsprak, vandaag heeft onverwacht de Democratische senator Bob Casey uit Pennsylvania een stemverklaring voor Obama afgegeven. Aanvankelijk had hij gezegd niemand te zullen steunen, maar hij is blijkbaar van gedachten veranderd.

Voor Obama is dit erg belangrijk, niet alleen omdat de gouverneur van Pennsylvania Hillary Clinton ondersteunt, maar ook omdat Casey een tamelijk conservatieve ‘pro life’ senator is. Zeker nu Obama vanuit het McCain-kamp als een ultraliberaal wordt neergezet, is het goed voor hem om te kunnen laten zien dat hij ook met mensen met een meer behoudend wereldbeeld kan samenwerken. Pennsylvania lijkt bovendien een ’swing state’ te zijn: Democraten moeten hard hun best doen om daar in november te winnen.

Ondertussen neemt de druk op Hillary Clinton toe om de strijd op te geven. Senator Patrick Leahy uit het, ja, ultraliberale Vermont is de eerste hooggeplaatste Democraat die hierop aanstuurt. Hij is, uiteraard een supporter van Obama.

Machtige financiers van Hillary Clinton hebben op hun beurt gedreigd de Democratische Partij niet langer financieel te steunen als speaker Nancy Pelosi van het Huis van Afgevaardigden niet haar uitspraak intrekt dat de ’super delegates’ tijdens de Democratische conventie in Denver niet de ‘popular vote’, de meerderheidsstem in de primaries, moeten overrulen.

Een en ander maakt Hillary Clinton op het moment impoplairder dan ooit. Ze heeft nu een negatieve ‘approval rating’ van 48 procent. Obama heeft 32 procent negatief, McCain 35. Kijk hier voor de precieze cijfers. Een en ander betekent volgens mij nog altijd dat Obama tegenover McCain in november een grotere kans heeft dan Clinton. Maar uiteindelijk zal het voor iedere Democraat erg moeilijk worden de nu al intensief nationaal campagnevoerende McCain te verslaan.  

PV

Excuus voor mijn geringe aanwezigheid, de laatste dagen. Mijn laptop ligt op de intensive care bij de firma Toshiba, waardoor het in technische en praktische zin wat onhandig is om te bloggen.

Maar het grote nieuws van vandaag wilde ik toch even gemeld hebben. Voormalig presidentskandidaat Bill Richardson, gouverneur van New Mexico en op grond van zijn cv de meest ervaren kandidaat in de Democratische race, heeft besloten Barack Obama te ‘endorsen’.

Sinds hij in januari uit de race stapte, werd hij zo’n beetje dagelijks gebeld door mensen van de Clinton- en Obamacampagne om te vragen of hij zijn voorkeur voor een van de twee bekend wilde maken. The New York Times had daar een leuk artikel over. De foto was ook mooi: Richardson die met Bill Clinton op de bank naar de Super Bowl kijkt.

Want Richardson is een Clinton-man. Hij werkte in de jaren negentig in het kabinet van Clinton en vertegenwoordigde de Amerikaanse regering in die tijd bij de Verenigde Naties. Dat nota bene hij nu Obama steunt is voor Hillary een gevoelige klap.

Maar Richardson heeft Hillary ook gespaard. De druk was op hem om een keuze te maken was het grootst aan de vooravond van de primary en caucus in Texas. Richardson heeft Mexicaanse roots, is van huis uit Spaanstalig, en juist in Texas was de Latino-stem doorslaggevend. Toen heeft Richardson zich echter stilgehouden. Net als in Nevada bleek Hillary Clinton het in Texas bij die Latino’s het best te doen.

In de voorverkiezingen van de komende weken (Pennsylvania, West Virginia, Indiana, North Carolina) speelt de Latino-stem niet zo’n hele grote rol. Maar de steun van Bill Richardson, een man het establishment, komt Barack Obama sowieso van pas – zeker nu het met zijn campagne even wat minder lijkt te gaan.

Ondanks zijn indrukwekkende toespraak over ras (terug te zien op http://www.barackobama.com/index.php), gaat het in de hysterische nieuwsuitzendingen op CNN, FOX en MSNBC nog altijd de hele dag over de idiote opmerkingen van zijn voormalige dominee Jeremiah Wright.

Ook roddelbladen zoals de National Enquirer schrijven nu over ‘de geheimen van Obama’ en rakelen alle mogelijke oude affaires op. Zelfs de door Matt Drudge verspreide foto van Obama in traditionele Afrikaanse uitdossing wordt in die miljoenenbladen weer groot afgedrukt.

Een reality check voor Obama. Maar nu in Michigan en Florida is besloten daar geen nieuwe primaries te beleggen, staat hij er steviger voor dan enig moment eerder in de campagne. En met steun van super delegates als Bill Richardson kan hem de nominatie eigenlijk niet meer ontgaan.

PV

De oorlog in Irak is terug als thema in de primary-campagne. Maar het is de vraag wie daarvan profiteert.

Tijdens het goed bekeken en eindelijk ook wel enigszins spannende Democratische debat dat MSNBC deze week vanuit Ohio uitzond, maakte Barack Obama een wat dubbel te interpreteren opmerking over de oorlog in Irak.

“If al-Qaeda is forming a base in Iraq, then we will have to act in a way that secures the American homeland and our interests abroad”, zei de senator uit Illinois.

Een dag later reageerde John McCain, die de Republikeinse nominatie in principe in zijn zak heeft. McCains antecedenten mogen door de meest conservatieve kiezers in de VS worden gewantrouwd – hij ligt haast permanent overhoop met reactionaire radiopresentatoren – iedereen is het erover eens dat hij verstand heeft van internationale en militair-strategische vraagstukken.

“I understand that Senator Obama said that if al-Qaeda established a base in Iraq that he would send troops back in militarily. Al-Qaeda already has a base in Iraq. It’s called al-Qaeda in Iraq”, zei een sarcastische McCain.

Obama reageerde met wat hij al zo vaak tijdens campagnebijeenkomsten heeft gezegd: ja, al-Qaeda zit tegenwoordig in Irak, maar dat is een gevolg van de door George W. Bush begonnen oorlog daar. En John McCain steunde die oorlog. Net als Obama’s Democratische rivaal Hillary Clinton.

Maar McCain heeft een paar ijzersterke troeven in handen waarmee hij in november Democratische en vooral veel onafhankelijke kiezers over de streep hoopt te kunnen trekken. Obama en Clinton willen dat de VS Irak zo snel mogelijk verlaten. Hillary Clinton heeft zelfs beloofd in de eerste zestig dagen van haar presidentschap met een terugtrekking te beginnen.

“For the first time in American political history, a candidate for president has called for surrender and raised the white flag”, zei McCain in januari al. “I think that’s terrible.”

McCains boodschap: we moeten ons niet overgeven in Irak, we moeten winnen. Daarmee speelt hij in op een belangrijk sentiment van de witte, mannelijke kiezer die vooralsnog bij Clinton noch Obama onderdak heeft gevonden. Die wil bovenal niet verliezen.

De Bush-strategie van troepenopbouw (“the surge”) lijkt te werken. McCains steun hieraan was een groot risico. Maar: “I’d rather lose an election than lose a war”, zei hij een jaar geleden, toen hij er in de peilingen niet best voorstond.

Een echte leider dus. Die zijn eigen weg gaat. En die zeer gekwalificeerd zou zijn om de komende vier jaar de oorlog in Irak op een verantwoorde wijze te beëindigen. Voor een extra termijn van president McCain hoeven die Democraten niet bang te zijn: daarvoor is hij domweg te oud. In de peilingen gaat hij nek aan nek met Obama en verslaat hij Hillary Clinton met gemak.

Obama denkt als enige kandidaat die tegen de oorlog was in november de beste punch line te hebben. Maar zijn ervaring op internationaal terrein is flinterdun. Ja, hij heeft in zijn jeugd in veel verschillende landen gewoond, wat hem naar eigen zeggen een wereldburger maakt. Maar anders dan bij Clinton en McCain is zijn internationaal cv vrij beperkt. Zijn geloof in de m.i. niet bestaande maar steeds weer aangehaalde “international community” spreekt boekdelen.

De verkiezingen op 4 november zullen vooral gaan over de economie en de oorlog in Irak. Kan McCain – die naar eigen zeggen van economie weinig verstand heeft - de kiezer ervan overtuigen dat Irak op een fatsoenlijke wijze achtergelaten moet worden? Of slaagt een Democraat erin om Irak en de economie op een succesvolle wijze aan elkaar te koppelen.

Obama: “Al-Qaeda is stronger than anytime since 2001 according to our own intelligence estimates, and we are bogged down in a war that John McCain now suggests might go on for another 100 years, spending $12 billion a month that could be invested in the kinds of programs that both Senator Clinton and I are talking about.”

PV

Dit weekend via het onvolprezen Netflix eindelijk de film Primary Colors uit 1998 gezien. De film van Mike Nichols, die nu furore maakt met ‘Charlie Wilson’s War‘, gaat over de eerste primary-campagne van Bill Clinton in 1992. John Travolta speelt de zuidelijke gouverneur Jack Stanton (gemodelleerd naar Clinton) en Emma Thompson is zijn vrouw Susan – Hillary dus.

De film, gebaseerd op het aanvankelijke anoniem gepubliceerde boek van Time-journalist Joe Klein, geeft (zeker in combinatie met de beroemde documentaire The War Room) een haarfijn inkijkje in de campagnekwaliteiten die Bill Clinton altijd worden toegedicht. Prachtig om te zien hoe hij mensen aan zich weet te binden.

Maar de film is ontluisterend voor mensen die zestien jaar later de Hillary-campagne volgen. De Clinton-campagne werd in 1992 geplaagd door het ene schandaal na het andere – vooral vanwege vermeende buitenechtelijke affaires van Bill. Maar de presidentskandidaat met de anti-aanbaklaag leek onkwetsbaar.

De ‘Hillary’ in de film verstart. Zij lijkt meer nog dan Bill het gevoel te hebben ‘recht te hebben’ op het duopresidentschap. Joe Klein beschreef de campagne destijds van binnenuit en wist wat er gebeurde. Met de kennis van nu is het mooi te zien hoe ‘Hillary’ al haar principes en gevoelens aan de kant zet om haar man president te kunnen maken.

De teflonlaag van Bill is Hillary anno 2008 niet gegeven. Barack Obama is degene die onkwetsbaar lijkt.

De vele negatieve advertentiecampagnes die Hillary tegen de koploper in de Democratische race heeft gelanceerd, kaatsen vooral op haar zelf terug. Met als dieptepunt het boegeroep tijdens een verkiezingsdebat, afgelopen donderdag, toen ze Obama van plagiaat beschuldigde.

De ongetwijfeld zeer capabele Hillary Clinton is deze campagne een verongelijkte mevrouw geworden die meent recht te hebben op het Witte Huis. En daarvoor opnieuw al haar principes en gevoelens aan de kant zet.

Op het gevaar af nu voor seksist uitgemaakt te worden, citeer ik uit mijn kladblok een Hillary-aanhanger tijdens een campagne-evenement in New Hampshire, begin januari. “Eigenlijk”, zei de middelbare man , “zou het het best zijn als Obama snel die nominatie krijgt… dan kunnen Bill en Hillary eindelijk hun eigen, afzonderlijke levens gaan leiden.”

PV

Ieder nieuwsmedium had de afgelopen weken zijn eigen optelsom van door Obama en Clinton gewonnen gedelegeerden voor de conventie in augustus. Bij de ene zender stond Obama voor, bij de ander Clinton. Steeds weer werden andere rekensleutels gebruikt voor de berekening van het aantal ’super delegates’ dat vooraf had toegezegd voor Clinton of Obama te stemmen.

Maar sinds dinsdag kennen de Democraten één koploper: Barack Obama. In alle berekeningen, kijk maar op www.realclearpolitics.com, staat hij nu voor op Hillary Clinton.

Obama heeft 21 staten gewonnen, Clinton slechts 12. Als de tegenkandidaat niet de voormalige first lady zou zijn en niet door het partij-establishment gezien zou worden als de onvermijdelijke kandidaat, dan had Obama zich inmiddels tot winnaar kunnen uitroepen.

Maar er zitten nog meer adders onder het gras. Een groot aantal supergedelegeerden (de Democratische leden van het Congres en bijvoorbeeld voormalige (vice-)presidenten) heeft zich nog niet voor een van beide kandidaten uitgesproken. Omdat in primaries relatief maar weinig kiezers naar de stembus gaan en soms kleine staten (zoals Iowa) veel invloed hebben, is in de jaren zeventig een systeem bedacht waarbij gekozen Democraten met een grote electorale achterban (zoals leden van het Congres) meer invloed kregen. 

Het is gebruikelijk dat uiteindelijk iedereen voor de meerderheidskandidaat kiest, maar nu het verschil zo klein is, kan er nog van alles veranderen. Senatoren nemen vaak de stem over van hun staat. Maar wat gebeurt er dan in Massachusetts, waar Obama gesteund werd door zowel senator John Kerry als door senator Ted Kennedy, maar waar Hillary uiteindelijk won? Moet Kennedy dan op Hillary stemmen of moet hij bij zijn aanvankelijke voorkeur voor Obama blijven?

De superdelegates worden dezer dagen bestookt met telefoontjes van Bill en Chelsea Clinton die namens Hillary bellen en met telefoontjes van John Kerry en voormalig senator Tom Daschle, die namens Obama bellen. Kerry zei gisteren op CNN er voorstander van te zijn dat uiteindelijk de ‘popular vote’ als uitgangspunt wordt genomen. De nationale democratie is voor hem belangrijker dan de partijdemocratie. De supergedelegeerden kunnen niet in de ‘rokerige achterkamertjes’ de stem van de kiezer in primaries en caucussen ongeldig verklaren, vindt Kerry.

Toch is dat in het verleden al wel eens gebeurd. In 1984 kreeg Walter Mondale uiteindelijk dankzij de superdelegates de Democratische nominatie, terwijl Gary Hart de meeste staten en stemmen had gewonnen. Als dat nu opnieuw zou gebeuren, dan valt de Democratische Partij in twee kampen uiteen en wint John McCain zonder enig probleem de verkiezingen van 4 november. De jonge kiezers die zich van de politiek hadden afgekeerd en door Obama zijn gereanimeerd, zouden dan weer voor vele jaren apathisch aan de zijlijn staan. Dat wil zelfs Hillary Clinton waarschijnlijk niet op haar geweten hebben.

Maar Hillary heeft nog wel een bureaucratisch handigheidje achter de hand. De voorverkiezingen in Michigan en Florida, die voor spek en bonen waren omdat die staten tegen de zin van de Democratische Partij hun primaries hadden vervroegd, moeten volgens haar alsnog gaan meetellen. John Edwards en Barack Obama stonden in Michigan niet op het stembiljet en in Florida heeft niemand campagne gevoerd. Beide staten werden door Hillary gewonnen en leveren veel gedelegeerden op.

Kun je de regels halverwege het spel aanpassen? Hillary vindt van wel. Zij vond ‘altijd al’ dat de kiezers van Florida en Michigan niet genegeerd mochten worden. Maar de voorzitter van de Democratische Partij, Howard Dean, heeft niet zo’n sterke positie. Hij zou zomaar vóór de conventie kunnen sneven. En wat dan? De Democraten kunnen een rel, nota bene in Florida waar George Bush er met de betwiste zege over Al Gore vandoor ging, niet gebruiken.

PV

Nu Mitt Romney zich heeft teruggetrokken als kandidaat, is John McCain vrijwel zeker van de Republikeinse nominatie voor de verkiezingen van 4 november. De resterende twee kandidaten, Mike Huckabee en Ron Paul, kunnen de senator uit Arizona niet meer inhalen.

In een toespraak op de jaarlijkse CPAC-conferentie van The American Conservative Union, liet Romney weten zich terug te trekken om niet zijn eigen toekomst maar de toekomst van de Republikeinse partij en de Verenigde Staten voorrang te geven.

De Democraten zouden er volgens hem bij gebaat zijn als Romney en McCain nog langer modder naar elkaar zouden gooien en daarmee een beeld van een verdeelde Republikeinse partij zouden verspreiden. Niet eerder deze campagne maakte Romney zich zó populair bij zijn partij. Het idee is dat hij als hij over vier of acht jaar opnieuw een gooi zou doen naar het presidentschap door zijn geste van vandaag meer steun van het partij-establisment kan verwachten.

Het leuke van een weblog of eigen website is dat je kunt zien wie op welke manier op de pagina terecht is gekomen. Op mijn persoonlijke website heb ik de laatste weken onvoorstelbaar veel bezoekers die in Google (of andere zoekmachines) hebben gezocht op de termen ‘Obama’ en ‘moslim’ (24 keer). Soms tikken internetters zelfs een hele vraag in: ‘Is Obama een moslim?’ (15 keer) of geven ze maar meteen het veronderstelde antwoord: ‘Obama is moslim’ (9 keer).

Ze komen op mijn site terecht omdat ik een jaar geleden voor De Groene een kort stukje schreef onder de titel ‘Senator Osama’. Een dubieuze bron had het gerucht verspreid dat Obama een moslimopleiding in Indonesië had genoten en CNN had diezelfde week per ongeluk bij beelden van de grotten in Pakistan de tekst ‘Where is Obama’ in beeld gebracht.

Maar de moslimmythe is een eigen leven gaan leiden. En Nederlandse lezers willen blijkbaar nog steeds graag weten of de Amerikanen nu werkelijk massaal voor een moslim stemmen.

Ik moet ze teleurstellen (of geruststellen): nee, dat is niet het geval. Lees voor meer info deze week in De Groene mijn verhaal over de tamelijk succesvolle smeercampagne tegen de senator uit Illinois.

Voorbeelden van de anonieme e-mails over Obama, die ik aan het begin van mijn stuk noem, zijn onder andere hier terug te vinden.

Ben nu wel benieuwd of deze blog, dankzij de woorden ‘moslim’ en ‘Obama’ nu ook een snelle stijging in het aantal bezoekers krijgt. 

PV

Het wordt druk in het Witte Huis. Op de libertariër Ron Paul na, filosofeerden alle kandidaten na een lange Super Tuesday over hun in januari 2009 te betrekken nieuwe ambtswoning aan Pennsylvania Avenue in Washington. Hoewel de Republikein John McCain een haast niet meer in te halen voorsprong heeft, weten Mike Huckabee en Mitt Romney niet van opgeven. En bij de Democraten blijven Clinton en Obama in een nek-aan-nekrace verwikkeld.

Vooral de wederopstanding van Huckabee, begonnen aan het begin van de dag in West Virginia, was tamelijk verrassend. Zonder enig budget, slaagde de oud-gouverneur van Arkansas erin om met onder andere Alabama, Georgia en Tennessee een flink aantal belangrijke staten in de bible belt te winnen. De winst in Iowa was dus geen ongelukje.

De witte evangelische kiezer heeft tijdens de campagne van de afgelopen maanden niet kunnen wennen aan de mormoon Mitt Romney en koos met het hart voor een niet erg presidentiële kandidaat die uiteindelijk weinig kans maakt op de nominatie.

‘Geloven mormonen niet dat Jezus en de duivel broers zijn?’ liet Huckabee een paar maanden terug in The New York Times noteren. Evangelicals weten weinig van mormonen, maar vertrouwen ze bovenal niet. Dat laat de slimme uitspraak van Huckabee (waarvoor hij uiteraard meteen zijn excuses aanbood) aardig zien.

Opnieuw prees John McCain in zijn overwinningstoespraak omstandig zijn vriend Huckabee. Nogmaals: het ticket McCain-Huckabee komt steeds dichterbij.

Bij de Democraten gaan we nog een paar maanden door met voorverkiezingen. Hoewel Hillary Clinton de belangrijkste staten heeft gewonnen (New York, New Jersey, Californië en Massachusets bijvoorbeeld) en steun heeft van de meeste zogenaamde ‘superdelegates‘, kan ze nog lang niet rustig achterover leunen.

Haar campagne dacht dat de race na Super Tuesday gelopen zou zijn, maar niets is minder waar. In staten als Maryland, Virginia, Washington, Texas en in het District of Columbia – waar nu nog nauwelijks campagne is gevoerd – maakt Obama een serieuze kans. Hillary Clinton, die in debatten over het algemeen beter overkomt dan Obama, heeft inmiddels al laten weten in de komende maanden iedere week een televisiedebat te willen voeren.

Het is lang geleden dat de race zo gelijk opging. Het laat zien hoe verdeeld de Democratische partij is: terug naar het verleden, naar de jaren negentig, of met de blik vooruit de toekomst in? De strijd tussen Hillary Clinton en Barack Obama begint soms zelfs de contouren te krijgen van een referendum over het presidentschap van Bill Clinton.

Maar ook de Republikeinen hebben een probleem. Met McCain hebben ze niet een kandidaat die, zoals George W. Bush of Ronald Reagan, zowel de waardenstemmers als de internationale hardliners als de fans van lage belastingen aan zich weet te binden. Dat er nog steeds vier kandidaten in de race zijn – waarbij Ron Paul geen kans maakt, maar de miljoenen aan binnengehaalde campagnegelden moet opmaken – is tekenend.

Die verdeeldheid bij zowel Democraten als Republikeinen wordt veroorzaakt door kandidaten die hun steun vooral buiten de traditionele basis van de twee partijen zoeken: McCain en Obama. De twee grote partijen staan in feite mijlenver van de Amerikaanse kiezer, die voorbij de door Karl Rove gecultiveerde ideologische en sociologische kloof tussen tussen liberals en conservatives denkt en zich in steeds grotere getale als ‘independent’ registreert. Om van Obama te winnen, zal Hillary Clinton nog harder op zoek moeten naar het politieke midden.

PV